Η τροφή ως φάρμακο: Τι μπορεί να μας διδάξει η μεσογειακή παράδοση για την καθημερινή υγεία
Πολύ πριν η ευεξία γίνει ολόκληρη βιομηχανία, πολλές από τις αρχές που σήμερα συνδέουμε με την υγιεινή ζωή αποτελούσαν απλώς μέρος της καθημερινότητας.
Η τροφή ακολουθούσε τις εποχές.
Τα βότανα έρχονταν από τον κήπο, το βουνό ή την τοπική αγορά.
Το ελαιόλαδο χρησιμοποιούνταν γενναιόδωρα.
Τα φασόλια και οι φακές ήταν καθημερινές τροφές και όχι διατροφικές τάσεις.
Οι άνθρωποι περπατούσαν επειδή έτσι πήγαιναν από το ένα μέρος στο άλλο.
Τα γεύματα μοιράζονταν γύρω από ένα τραπέζι.
Και πολλά από τα φυτά που σήμερα βρίσκουμε σε συμπληρώματα, εκχυλίσματα και φυτικά σκευάσματα κάποτε αποτελούσαν απλώς μέρος της κουζίνας.
Ζώντας στην Ελλάδα, περιβαλλόμαστε από υπενθυμίσεις ότι η υγεία δεν χρειάζεται πάντα να είναι περίπλοκη.
Μερικές φορές, βρίσκεται στα πιο γνώριμα πράγματα.
«Η τροφή ως φάρμακο» δεν σημαίνει ότι η τροφή αντικαθιστά την ιατρική
Η φράση «η τροφή ως φάρμακο» χρησιμοποιείται συχνά στον χώρο της φυσικής υγείας, όμως αξίζει να εξηγήσουμε τι πραγματικά εννοούμε.
Η τροφή δεν αντικαθιστά την απαραίτητη ιατρική φροντίδα και δεν πρέπει να περιμένουμε από ένα μεμονωμένο τρόφιμο ή συστατικό να προλάβει ή να θεραπεύσει μια ασθένεια.
Αντίθετα, η τροφή αποτελεί έναν από τους καθημερινούς παράγοντες που επηρεάζουν το περιβάλλον μέσα στο οποίο λειτουργεί ο οργανισμός μας.
Μας παρέχει πρωτεΐνες, λιπαρά, υδατάνθρακες, βιταμίνες, μέταλλα, φυτικές ίνες και αμέτρητες φυτικές ενώσεις που χρησιμοποιεί ο οργανισμός μας για να λειτουργεί.
Και σε αντίθεση με πολλές άλλες παρεμβάσεις που σχετίζονται με την υγεία, η τροφή είναι κάτι με το οποίο ερχόμαστε σε επαφή πολλές φορές την ημέρα, σε όλη τη διάρκεια της ζωής μας.
Αυτό είναι που της δίνει τη δύναμή της — όχι επειδή κάποιο μεμονωμένο τρόφιμο είναι θαυματουργό, αλλά λόγω της επαναλαμβανόμενης επίδρασης των διατροφικών μας επιλογών με την πάροδο του χρόνου.
Και εδώ είναι που ο παραδοσιακός μεσογειακός τρόπος διατροφής γίνεται ιδιαίτερα ενδιαφέρων.
Η μεσογειακή διατροφή δεν ήταν ποτέ πραγματικά «δίαιτα»
Σήμερα, η μεσογειακή διατροφή συζητείται σε ολόκληρο τον κόσμο ως πρότυπο υγιεινής διατροφής.
Παραδοσιακά, όμως, οι άνθρωποι που ζούσαν γύρω από τη Μεσόγειο δεν ακολουθούσαν κάποιο συγκεκριμένο πρόγραμμα διατροφής.
Έτρωγαν ό,τι ήταν διαθέσιμο.
Λαχανικά όταν ήταν στην εποχή τους. Όσπρια επειδή ήταν οικονομικά και χορταστικά. Άγρια χόρτα. Φρούτα. Ψωμί και δημητριακά. Ξηρούς καρπούς. Σπόρους. Βότανα. Ελαιόλαδο. Ψάρια όπου το επέτρεπε η γεωγραφία. Μικρότερες ποσότητες κρέατος. Τρόφιμα που συντηρούνταν, αποξηραίνονταν ή υφίσταντο ζύμωση ώστε να μπορούν να καταναλωθούν και πέρα από την εποχή τους.
Η αξία βρισκόταν στον τρόπο διατροφής ως σύνολο, όχι σε ένα συγκεκριμένο συστατικό.
Και αυτή η διάκριση έχει σημασία.
Συχνά προσπαθούμε να περιορίσουμε τη διατροφή σε μεμονωμένες τροφές:
Φάε αυτό για την καρδιά.
Πάρε εκείνο για τη φλεγμονή.
Απόφυγε αυτό εντελώς.
Όμως η επίδραση της διατροφής μας δεν καθορίζεται από μεμονωμένες τροφές.
Καθορίζεται από τη συνολική εικόνα του τρόπου με τον οποίο τρεφόμαστε, επανειλημμένα, για χρόνια.
Ελαιόλαδο: καθημερινή τροφή, όχι τάση ευεξίας
Λίγα τρόφιμα αντιπροσωπεύουν τη μεσογειακή διατροφική κουλτούρα τόσο έντονα όσο το ελαιόλαδο.
Παραδοσιακά, το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο δεν χρησιμοποιούνταν απλώς σε μικρές, προσεκτικά μετρημένες ποσότητες πάνω από μια σαλάτα. Αποτελούσε μέρος του μαγειρέματος, των λαχανικών, των οσπρίων, της σαλάτας και αμέτρητων άλλων πιάτων.
Από διατροφικής άποψης, το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο αποτελεί κυρίως πηγή μονοακόρεστων λιπαρών και περιέχει φυσικά πολυφαινόλες και άλλες ενώσεις που συνεχίζουν να μελετώνται για τον ρόλο τους στην υγεία.
Ίσως όμως το σημαντικότερο μάθημά του να είναι πολύ πιο απλό:
Τα ποιοτικά λιπαρά έχουν θέση σε μια θρεπτική διατροφή.
Για πολλά χρόνια, το διατροφικό λίπος ήταν κάτι που οι άνθρωποι μάθαιναν να φοβούνται.
Ο παραδοσιακός μεσογειακός τρόπος διατροφής προσφέρει μια πολύ διαφορετική οπτική: επιλέξτε ποιοτικά λιπαρά, απολαύστε τα ως μέρος μιας ισορροπημένης διατροφής και κοιτάξτε τη διατροφή σας ως σύνολο.
Η αθόρυβη δύναμη των οσπρίων
Αν το σύγχρονο μάρκετινγκ της ευεξίας ανακάλυπτε σήμερα τις φακές, πιθανότατα θα τις αποκαλούσαμε superfood.
Αντί γι' αυτό, είναι απλές, οικονομικές και βρίσκονται στα μεσογειακά ντουλάπια εδώ και γενιές.
Οι φακές, τα ρεβίθια, τα φασόλια και η φάβα προσφέρουν φυτικές ίνες, φυτική πρωτεΐνη και ποικιλία μικροθρεπτικών συστατικών. Παράλληλα, είναι εξαιρετικά ευέλικτα στην κουζίνα.
Ένα πιάτο φακές δεν μοιάζει με διατροφική τάση.
Ούτε μια φασολάδα.
Ούτε ένα πιάτο φάβα.
Και αυτό είναι μέρος της αξίας τους.
Οι παραδοσιακοί τρόποι διατροφής συχνά κρύβουν τη διατροφική τους σοφία μέσα σε τροφές τόσο συνηθισμένες, που έχουμε σταματήσει να τις παρατηρούμε.
Πριν από τα συμπληρώματα, υπήρχαν τα βότανα
Η βοτανοθεραπεία και η τροφή ανέκαθεν συναντιούνταν.
Η ρίγανη, το θυμάρι, το φασκόμηλο, το δεντρολίβανο, το σκόρδο και άλλα αρωματικά φυτά ιστορικά δεν χωρίζονταν πάντα σε αυστηρές κατηγορίες «τροφής» και «φαρμάκου».
Ήταν μέρος της καθημερινής ζωής.
Η Ελλάδα διαθέτει έναν εξαιρετικό βοτανικό πλούτο και η χρήση των βοτάνων παραμένει βαθιά συνδεδεμένη με τη διατροφική της κουλτούρα.
Το τσάι του βουνού είναι ίσως ένα από τα ομορφότερα παραδείγματα.
Ένα απλό φλιτζάνι τσάι του βουνού δεν χρειάζεται να γίνει η επόμενη παγκόσμια τάση της ευεξίας για να έχει αξία.
Αντιπροσωπεύει κάτι πολύ παλαιότερο: τη χρήση των τοπικών φυτών ως μέρος της καθημερινής διατροφής και της παραδοσιακής φροντίδας της υγείας.
Ως φυσικοπαθητικός, βρίσκω αυτή τη σχέση ιδιαίτερα σημαντική.
Η βοτανοθεραπεία μπορεί να είναι σύνθετη και να εφαρμόζεται κλινικά, αλλά η σχέση μας με τα φυτά μπορεί παράλληλα να είναι εξαιρετικά απλή.
Μερικές φορές είναι ένα φυτικό σκεύασμα.
Και μερικές φορές είναι απλώς λίγη ρίγανη πάνω από το μεσημεριανό μας.
Τρώγοντας με τον τόπο και τις εποχές
Μία από τις αρχές που αγαπώ περισσότερο στις παραδοσιακές διατροφικές κουλτούρες είναι ότι οι άνθρωποι ιστορικά έτρωγαν σύμφωνα με τον τόπο στον οποίο ζούσαν.
Το τοπίο διαμόρφωνε το πιάτο.
Στην Ελλάδα αυτό σημαίνει ελιές και ελαιόλαδο, σταφύλια, σύκα, εσπεριδοειδή, ρόδια, άγρια χόρτα, βότανα, όσπρια, ξηρούς καρπούς, μέλι, λαχανικά και τροφές που αλλάζουν ανάλογα με την περιοχή και την εποχή.
Τα σύγχρονα συστήματα τροφίμων μάς επιτρέπουν να τρώμε σχεδόν οτιδήποτε, οποιαδήποτε εποχή του χρόνου — κάτι που έχει προφανή πλεονεκτήματα.
Όμως η εποχικότητα μπορεί να μας διδάξει κάτι πολύτιμο:
Η ποικιλία μπορεί να προκύψει φυσικά όταν επιτρέπουμε στη διατροφή μας να αλλάζει μαζί με τις εποχές.
Η ντομάτα δεν χρειάζεται να έχει την ίδια γεύση τον Ιανουάριο με αυτή που έχει τον Αύγουστο.
Και ίσως δεν θα έπρεπε.
Η εποχική διατροφή ενθαρρύνει την ποικιλία, ενώ ταυτόχρονα επανασυνδέει την τροφή με τον τόπο από τον οποίο προέρχεται.
Μέλι, παράδοση και η σημασία του πλαισίου
Το μέλι είναι ακόμη μία τροφή βαθιά συνδεδεμένη με την ελληνική παράδοση.
Διαφορετικά τοπία μπορούν να μας δώσουν εντυπωσιακά διαφορετικές ποικιλίες μελιού — θυμαρίσιο, πεύκου, ελάτης, καστανιάς, ερείκης και κουμαριάς, μεταξύ άλλων — καθεμία από τις οποίες αντανακλά τη χλωρίδα που είναι διαθέσιμη στις μέλισσες.
Το μέλι περιέχει σάκχαρα και δεν χρειάζεται να προσποιούμαστε το αντίθετο απλώς και μόνο επειδή είναι φυσικό.
Όμως η διατροφή δεν γίνεται καλύτερη όταν χωρίζουμε όλα τα τρόφιμα σε κατηγορίες «καλών» και «κακών».
Μπορούμε να εκτιμήσουμε το μέλι γι' αυτό ακριβώς που είναι: μια παραδοσιακή τροφή με σύνθετη σύσταση, ιδιαίτερη γεύση και άμεση σχέση με τον τόπο από τον οποίο προέρχεται.
Το πλαίσιο έχει σημασία.
Μια κουταλιά τοπικό μέλι δεν χρειάζεται ούτε να μετατραπεί σε «θαυματουργή τροφή» ούτε σε κάτι που πρέπει να φοβόμαστε.
Μπορεί απλώς να είναι τροφή.
Ζύμωση: παλιά γνώση μέσα σε μια σύγχρονη συζήτηση
Τα τρόφιμα που έχουν υποστεί ζύμωση έχουν γίνει ιδιαίτερα δημοφιλή στις σύγχρονες συζητήσεις γύρω από την υγεία του εντέρου.
Η ζύμωση, όμως, κάθε άλλο παρά καινούργια είναι.
Οι άνθρωποι ζυμώνουν τρόφιμα εδώ και χιλιάδες χρόνια — εν μέρει για τη συντήρησή τους, εν μέρει για τη γεύση και συχνά χωρίς να γνωρίζουν τίποτα για τους μικροοργανισμούς που ήταν υπεύθυνοι για τη διαδικασία.
Το γιαούρτι, τα λαχανικά που έχουν υποστεί ζύμωση και αμέτρητες τοπικές παρασκευές υπήρχαν πολύ πριν αρχίσουμε να χρησιμοποιούμε τη λέξη μικροβίωμα.
Η σύγχρονη επιστήμη μάς δίνει νέους τρόπους να κατανοήσουμε τη σχέση μεταξύ της τροφής, των μικροοργανισμών και του εντέρου.
Η παραδοσιακή διατροφική κουλτούρα, από την άλλη, μας υπενθυμίζει ότι μερικές φορές οι προηγούμενες γενιές χρησιμοποιούσαν πρακτικές που αποδεικνύονταν χρήσιμες πολύ πριν κατανοήσουμε τους μηχανισμούς πίσω από αυτές.
Η υγεία χτίζεται και μακριά από το πιάτο
Ίσως ένα από τα μεγαλύτερα λάθη που κάνουμε όταν μιλάμε για τη μεσογειακή διατροφή είναι ότι επικεντρωνόμαστε αποκλειστικά στο φαγητό.
Γιατί ο παραδοσιακός μεσογειακός τρόπος ζωής δεν ήταν ποτέ απλώς μια συλλογή συστατικών.
Η κίνηση αποτελούσε φυσικό μέρος της καθημερινότητας.
Οι άνθρωποι περνούσαν περισσότερο χρόνο έξω.
Υπήρχε έκθεση στο φυσικό φως.
Εποχικοί ρυθμοί.
Γεύματα με άλλους ανθρώπους.
Ισχυροί οικογενειακοί και κοινωνικοί δεσμοί.
Ξεκούραση.
Και, ίσως το σημαντικότερο, το φαγητό ήταν συχνότερα κάτι που απολάμβαναν παρά κάτι που ανέλυαν.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η ζωή στο παρελθόν ήταν πιο υγιεινή από κάθε άποψη, ούτε ότι η σύγχρονη μεσογειακή ζωή αντανακλά απόλυτα αυτή την εικόνα.
Μας υπενθυμίζει όμως ότι η υγεία δεν μπορεί να περιοριστεί σε όσα βάζουμε στο πιάτο μας.
Μπορείτε να αγοράσετε το καλύτερο ελαιόλαδο στην Ελλάδα και να εξακολουθείτε να χρειάζεστε ύπνο.
Μπορείτε να τρώτε βιολογικά και να εξακολουθείτε να χρειάζεστε κίνηση.
Μπορείτε να παίρνετε συμπληρώματα και να εξακολουθείτε να χρειάζεστε ανθρώπινη σύνδεση.
Το σώμα τα βιώνει όλα.
Παράδοση και επιστήμη δεν χρειάζεται να ανταγωνίζονται
Η φυσική υγεία παρουσιάζεται μερικές φορές σαν να πρέπει να επιλέξουμε ανάμεσα στην παραδοσιακή γνώση και τη σύγχρονη επιστήμη.
Δεν πιστεύω ότι χρειάζεται να κάνουμε αυτή την επιλογή.
Η παράδοση μπορεί να μας δείξει τι έκαναν οι άνθρωποι για γενιές.
Η επιστήμη μάς επιτρέπει να το εξετάσουμε, να το αμφισβητήσουμε, να διερευνήσουμε τους μηχανισμούς του και να αναθεωρήσουμε τον τρόπο σκέψης μας όταν τα στοιχεία μάς δείχνουν κάτι διαφορετικό.
Το ένα δεν χρειάζεται να αντικαθιστά το άλλο.
Στην Organica, αυτό το σημείο συνάντησης είναι ιδιαίτερα σημαντικό για εμάς.
Η προσέγγισή μας επηρεάζεται από τη φυσικοπαθητική και τη σύγχρονη επιστήμη της διατροφής, αλλά και από τις παραδοσιακές τροφές, τα βότανα και τις πρακτικές που αποτελούν μέρος της μεσογειακής ζωής εδώ και γενιές.
Δεν πιστεύουμε ότι καθετί παλιό είναι αυτομάτως καλύτερο.
Ούτε ότι καθετί καινούργιο αποτελεί αυτομάτως πρόοδο.
Πιστεύουμε ότι υπάρχει αξία στο να κατανοούμε και τα δύο.
Ίσως η υγεία μπορεί να είναι πιο απλή
Η σύγχρονη κουλτούρα της ευεξίας μπορεί να κάνει την υγεία να μοιάζει με δουλειά πλήρους απασχόλησης.
Παρακολούθησε αυτό.
Βελτιστοποίησε εκείνο.
Αγόρασε αυτό.
Απόφυγε εκείνο.
Μέτρα κάτι.
Και μετά μέτρα κάτι άλλο.
Υπάρχει αξία στο να κατανοούμε βαθύτερα την υγεία μας. Υπάρχει όμως και ένα σημείο όπου η συνεχής προσπάθεια να γίνουμε «πιο υγιείς» μπορεί να μας απομακρύνει από το να ζούμε απλώς τη ζωή μας.
Η μεσογειακή παράδοση μας προσφέρει μια διαφορετική οπτική.
Βασίστε τη διατροφή σας σε απλές τροφές.
Χρησιμοποιήστε ελαιόλαδο.
Μαγειρέψτε με βότανα.
Βάλτε άφθονες φυτικές τροφές στη διατροφή σας.
Αφήστε τις εποχές να αλλάζουν όσα βρίσκονται στο πιάτο σας.
Κινήστε το σώμα σας.
Περάστε χρόνο έξω.
Καθίστε γύρω από ένα τραπέζι με ανθρώπους που αγαπάτε.
Ξεκουραστείτε.
Απολαύστε το φαγητό σας.
Τίποτα από αυτά δεν είναι επαναστατικό.
Ίσως αυτός να είναι ακριβώς ο λόγος που αξίζει να τα θυμόμαστε.
Στην Organica, αυτή είναι η φιλοσοφία στην οποία επιστρέφουμε ξανά και ξανά:
η φύση δεν χρειάζεται να είναι τάση και η υγεία δεν χρειάζεται να είναι τέλεια.
Μερικές φορές, οι βάσεις βρίσκονταν γύρω μας από την αρχή.
Organica
For health. For life.